KANIN YAPISI VE GÖREVLERİ:
Vücudumuzdaki kanın en önemli görevi hücrelere oksijen taşımaktır. Ayrıca hücrelerimiz için gerekli besin maddelerini de taşırken, atık maddelerin de taşınıp atılmasını sağlar. Erişkin bir insanda yaklaşık olarak 5-6 litre kan bulunmaktadır. Bu kanın yaklaşık 1/3’ü hücrelerden, geri kalan kısmı da plazma denilen ve içerisinde çeşitli proteinler içeren sıvı kısımdan oluşmaktadır. Bu plazma kısmı özellikle kanın pıhtılaşmasıyla ilgili maddeleri içerir. Kanımız sürekli olarak yenilenmektedir, yaşlanan hücreler ortadan kaldırılırken yerine kemik iliğinden yeni hücreler gelmektedir. Kemik iliği durmaksızın çalışan bir fabrika gibidir. Kanımızda her birinin farklı görevleri olan birçok hücre bulunmaktadır. Bunlar alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositlerdir.
Alyuvarlar (Eritrositler):
Kana kırmızı rengini veren hücrelerdir. İçinde bulunan hemoglobin isimli madde ile hücrelere oksijen taşırken, hücrelerden açığa çıkan karbondioksiti alarak akciğerlerden atılmasını sağlamaktadır. Bir alyuvarın normal koşullarda kandaki yaşam süresi ortalama 3 aydır.
Akyuvarlar (Lökositler):
Vücudumuzun asker hücreleri olarak adlandırılabilir. Herhangi bir yolla vücudumuza giren yabancı mikroorganizmalara karşı savunma görevini üstlenmişlerdir. 5-6 çeşit savunma hücremiz vardır ve farklı görevler için programlanmışlardır. Vücudumuzdaki yaşam süreleri değişkendir, ortalama 2-3 gün yaşayıp ortadan kalkarken yerine hemen kemik iliğinden genç hücreler gelmektedir.
Trombositler:
Bir yaralanma halinde yaralanan bölgeyi ilk tamir etme ve bu bölgede pıhtı oluşması için bir dizi olayı başlatma görevi olan hücrelerdir. Bu hücrelerin yaşam süresi 7 - 9 gündür.
Görüldüğü gibi kan hücreleri kemik iliğinde sürekli olarak yapılan, yaşayan ve ölen hücrelerdir. Bir bakıma kan hücreleri sürekli olarak yenilenen hücrelerdir. Kemik iliği ise sürekli olarak çalışan ve gereksinime göre hücre üreten bir fabrikadır.
KAN BAĞIŞI
Sağlıklı yetişkinlerin çoğu kan bağışında bulunabilir.
Genel kurallar :
* 18 yaşından büyük
* En az 50 kg ağırlığında ve
* Kan bağışı nedeni ile daha önceden red edilmemiş olmak
1. Kan merkezimize gelen kan bağışcıları (Donör) önce Sağlık Bakanlığınca kullanımı zorunlu tutulan donör sorgulama formunu doldururlar. Bu form, sağlığınızla ilgili sizi ve alıcıyı korumak üzere düzenlenmiş sorulardan oluşmaktadır.
2. Kayıt işlemleri yapılarak her bağışçıya onları tanıtıcı bir donör numarası verilir.
3. Sağlık durumu ve formdaki verilerde herhangi bir sorun yok ise bağışçının kan sayımı yapılır. Kan sayımı sonuçları da normal ise (erkeklerde 13,5 g/dl'nin, kadınlarda ise,12,5 g/dl'nin üzerinde olmalı) kan bağışını aşamasına geçilir.
5. Özel olarak tasarlanmış kan alma yatağında cilt temizliği ardından steril ve tek kullanımlık kan torbası iğnesi ile kolun ön kısmındaki büyük damarlardan birine girilerek torbaya kan alınmaya başlanır.
6. Yaklaşık 10 dakikalık bir sürede 0,45 litrelik kan alma işlemi tamamlanır. İğne damardan çekilip üzeri steril bant ile kapatılır.
7. Kan torbasına bitişik olan küçük numune kısmından kan grubunuz tekrar kontrol edilir, ayrıca mikrobik yönden testleriniz çalışılır.
8. Kan Bağışından sonra yaklaşık 10-15 dk. dinlenmeniz gerekecektir. Ayrıca bağış sonrası gün içinde aşırı fiziksel aktivitede bulunmamanız ve bol sıvı almanız önerilir. Aşırı dikkat gerektiren pilot, şoför vb gibi mesleklerde çalışanların ve aktif sporcuların kan bağışladıkları gün istirahat etmeleri önerilir.
BAĞIŞLADIĞINIZ KAN HANGİ AŞAMALARDAN GEÇER?
* Kan bağışından sonra sizden alınan örnek kanlar ile öncelikle kanınızın hangi grup (A,B,O,AB ve Rh tipi) olduğu tespit edilir.
* Daha sonra kanınızda AIDS, sarılık virüsleri (Hepatit B, Hepatit C) ve Frengi(sfiliz) hastalıkları ile ilgili testler çalışılır.
Kan merkezimizde tek bir bağış kanından hücre ve plazma ayırımı yapılarak 2 ayrı hastanın plazma ve eritrosit ihtiyacı karşılanabilmektedir. Bu kanlar hemen kullanabileceği gibi daha sonradan ihtiyacı olan hastalara verilmek üzere özel kan dolaplarında saklanmaktadır.
AFEREZ TROMBOSİT SÜSPANSİYONU
* Aferez tam kanın bir kısmını toplayan bir yöntemdir.
* En sık trombosit elde etmek amacı ile kullanılmaktadır.
* Normal bir kan bağışından en önemli farkı işlemin yaklaşık 1–1,5 saat sürmesi ve bu sürede bağışçının aferez cihazına bağlı durmasıdır. Bir kolundan kanı verirken diğer kolundan trombosit dışında kalan kan bileşenleri bağışçıya geri verilmektedir.
* Aferez işlemi için gerekli setler steril ve tek kullanımlıktır.
* Tam kan bağışı yapan kişiler 3 ay aralarla kan verebilirken, trombosit bağışı yapanlar 72 saat aralarla trombosit bağışı yapabilirler. Vücudumuz trombosit eksiğini 24 - 48 saat içinde hızlıca yerine koymaktadır.
* Özel saklama koşullarına rağmen trombosit ürünü 5 gün saklanabilmektedir.
Kan bağışının vericiye olan faydaları
* Kan yapımı canlı tutularak kemik iliği yağlanması önlenir
* Verilen kanın yerine, vücuttan genç hücreler dolaşıma katıldığı için, bağışçı daha dinç ve canlı olur.
* Kandaki kolesterol, trigliserid gibi yağlar düşer
* Kalp krizi ihtimalini azaltır.
* Baş ağrısı, stres, yüksek tansiyon, yorgunluk gibi rahatsızlıkların giderilmesinde çok büyük katkısı olur.
* Yaşam kurtarmanın verdiği sınırsız mutluluk
KAN BAĞIŞINA ENGEL OLAN BAZI DURUMLAR
* AIDS hastası veya Anti HIV pozitifliği.
* Hepatit B, Hepatit C enfeksiyonu ve taşıyıcıları
* Kanser
* Diabet
* Kalp krizi geçirmiş
* Kronik Böbrek Hastalığı olanlar yaşam boyu kan veremezler.
Bazı durumlarda kişi geçici olarak kan bağışında bulunamaz.
* Soğuk algınlığı, Grip, Sinüzit; şikayetler geçtikten 5 gün sonra kan verilebilir
* Doğum yapanlar, kan bileşeni transfüzyonu yapılanlar, operasyon öyküsü olanlar, dövme veya delici takı yaptıranlar; ancak 1 yıl sonra kan verebilir
CBÜ Kan Merkezi:
CBÜ Tıp Fakültesi Hastanesi Kan Merkezi 1995 yılında, kurulmuştur. Kan Merkezimiz Sağlık Bakanlığınca Süreli Bölge Kan Merkezi olarak tanımlanmış, geniş ölçüde kan alımı, rutin değerlendirmeler ve kan ürünleri ( eritrosit, plazma, aferez trombosit) hazırlayabilen bir merkezdir. Yönetimsel açıdan Hastane Başhekimliğine bağlı olan Kan Merkezimizin Müdürü aynı zamanda üniversitemiz Çocuk Hematoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi olan Doç. Dr. Hüseyin Gülen’dir.
Kan merkezimiz yıl boyu 7 gün / 24 saat, eski yerleşkemizde ise 7 gün/16 saat hizmet vermektedir. Hastanemizde, günde yaklaşık 35-40 ünite kan ürününe gereksinim olmaktadır. Kan merkezimiz, 2010 yılında 5656 kişiden kan toplamıştır. Bu kişilerin sadece 210’u gönüllü olarak kan bağışlamıştır (%3,7). Kalan kan bağışçıları yönlendirilmiş donördür (kan ihtiyacı olan bir hastanın yakınları tarafından sağlanan donörler).
Mart 2010’da hizmete giren yeni yerleşkemizdeki kan merkezimiz ileri teknolojik ekipmanlar ve deneyimli personeli ile hizmet vermeye başlamıştır. 2011 yılı başında Başhekimliğimizin gayretleri sonucu kan merkezimize alınacak otomasyon programı ile de kan ihtiyacı olan hastalara ve bağışçılarımıza en güvenilir ve en hızlı hizmeti vermek mümkün olabilecektir. Yeni tamamlanacak olan hastane binamız ile de kan merkezimizi daha uygun koşullara getirebilmemiz mümkün olacaktır.
CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
TRANSFÜZYON KOMİTESİ
Hastanemiz transfüzyon komitesi 2005 yılında kurulmuştur. Komitemizin kuruluş amacı Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi doğrultusunda;
1-Kan ve kan ürünlerinin temini, kan komponentlerinin hazırlanma oranları, kanın saklanma ve kullanım güvenliği konularında hastane politikası oluşturmak,
2-Kan ve kan ürünlerinin kullanıldığı tüm olgularda transfüzyon endikasyonlarını değerlendirmek, Tam kan kullanımını uluslar arası standartlara indirmek,
3-Hasta ihtiyacını karşılama konusunda kan merkezinin yeterliliğini değerlendirmek
4- Kan ve kan ürünlerine bağlı transfüzyon reaksiyonlarını değerlendirmektir.
Komitemiz düzenli olarak yılda en az 4 kez toplanmakta ve mevcut durum değerlendirmeleri yapılarak tespit edilen noktalar ve çözüm önerileri İl Sağlık Müdürlüğümüz ve Başhekimliğimize rapor edilmektedir. Komite içerisinde Başhekimliğimizi temsilen Başhekim yardımcımız, dâhili ve cerrahi bilim dallarından öğretim üyelerimiz ve kan merkezimizden sorumlu laboratuar teknisyenimiz bulunmaktadır.
CBÜ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ TRANSFÜZYON KOMİTESİ
Doç.Dr.Güvenir OKÇU (Başhekim Yrd.)
Doç.Dr.Hüseyin GÜLEN (Başkan)
Doç.Dr.Sinem AKÇALI (Sekreter)
Sağ.Tek.Gülşen Özdemir (Kan Mrk. sorumlu teknisyen)
ÜYELER:
Prof.Dr.Seyhun KÜRŞAT
Prof.Dr.Ülkü ERGENE
Prof.Dr.Hasan AYDEDE
Doç.Dr.Mustafa CERRAHOĞLU
Doç.Dr.Cüneyt GÜNŞAR
Doç.Dr. Koray ERBÜYÜN
Doç.Dr.Gökhan TEMELTAŞ
Yrd.Doç.Dr.A.Şükrü UMUR
Yrd.Doç.Dr.Yıldız UYAR
Yrd.Doç.Dr. Serkan Erkan
Hemş.Hiz.Müd.Yrd.Selvinaz Çalkan
