Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 255)
2005 YILI HARCAMALARINA UYGULANMAK ÜZERE
193 sayılı Kanunun mükerrer 121 inci maddesinde yer alan ücretlilerde
vergi indirimi uygulamasında esas alınan tarife 2005 yılı
harcamalarına uygulanmak üzere aşağıdaki şekilde yeniden
belirlenmiştir.
3.300 Yeni Türk Lirasına kadar %8'i
6.600 Yeni Türk Lirasının 3.300 Yeni Türk Lirası için %8'i,
aşan kısmı için %6'sı
6.600 Yeni Türk Lirasından fazlasının, 6.600 Yeni Türk Lirası için
%7'si,
aşan kısmı için %4'ü.
GERÇEK USULDE VERGİLENDİRİLEN ÜCRETLİLERDE,
ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNİN UYGULAMASI VE ESASLARI
1-GİRİŞ
2978 sayılı Vergi İadesi Hakkında Kanun ile tam
mükellefiyete tabi olup, ücret geliri elde eden ücretliler, bu Kanunda
yer alan bazı harcamalar karşılığında ve yine bu Kanunla belli edilen
oranda "Vergi iadesi adı altında" bir ödeme yapılmakta idi. Ancak,
3946 sayılı Kanunla, 2978 sayılı Vergi İadesi Hakkında Kanun'un
1.maddesinin son fıkrası değiştirilerek bu madde ile Bakanlar
Kuruluna; vergi iadesinde yararlanacak olanlar ile vergi iadesi
kapsamına alınacak mal ve hizmet alımlarını tespit yetkisi
verilmiştir.
Bakanlar Kuruluna verilen bu yetkiye istinaden; 01.04.1994 tarih ve
94/5372 sayılı Kararı ile; tam mükellefiyete tabi olup, ücret geliri
elde edenler, ticari, zirai (küçük çiftçi muaflığından yararlananlar
dahil) veya mesleki kazançları nedeniyle gelir vergisine tabi olan
mükellefler ve bir işyeri açmaksızın gezici oyarak bileti satanlar
vergi iadesi kapsamından çıkartılmıştır.
Ancak, 2978 sayılı Kanuna göre vergi iadesi uygulaması kapsamında
iken, 1994 Mayıs ayından itibaren bu kanun kapsamından çıkartılan
ücretlilerle ilgili olarak, 3946 sayılı Kanunla, "özel gider indirimi"
uygulaması getirilmiş daha sonra 4842 sayılı Kanunun 15. maddesiyle
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun Mükerrer 121. maddesiyle
01/01/2004 tarihinden geçerli olmak üzere yeniden düzenlenmiştir.
2- ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNE İLİŞKİN MEVZUAT
Ücretlilerde Vergi İndirimi:
Mükerrer Madde Madde-121-
Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde, mükellefin kendisi, eşi ve
çocukları ile ilgili eğitim, sağlık, gıda, giyim ve ikamet edilen
konuta ait kira harcamalarının yıllık toplam tutarının;
(2004/8295 sayılı Kararın 10. maddesiyle değişen tarife) (01/01/2005
tarihinden geçerli olmak üzere)
-3.300-Yeni Türk Lirasına kadar % 8'i,
-6.600-Yeni Türk Lirasının 3.300-Yeni Türk Lirası için % 8'i, aşan
kısmı için % 6'sı,
-6.600-Yeni Türk Lirasından fazlasının, 6.600-Yeni Türk Lirası için %
7'si, aşan kısmı için % 4'ü,
Ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilir veya
işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir.
Şu kadar ki; harcamaların Türkiye'de yapılması, gelir veya kurumlar
vergisi mükellefiyeti olan gerçek ve tüzel kişilerden alınacak
belgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi
şarttır. Mahsup hakkı kazanılan tutarın hesaplanmasında dikkate alınan
harcama tutarı, vergi matrahının toplamını geçemez.
Ücretlilerin harcama belgelerinin işverene ibrazı, beyanı ve verginin
mahsup veya iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden
veya mahsuben yaptırmaya (Anayasa Mahkemesinin,
15/07/2004 tarihli ve E.No:2003/33, K.No:2004/101 sayılı kararı
ile"......... ibare iptal edilmiş olup, iptal kararının Resmi
Gazete'de yayımlanacağı tarihe kadar 15/07/2004 tarihli ve
E.No:2003/33, K.No:2004/8 kararla yürürlüğü durdurulmuştu.) Anayasa
Mahkemesinin, 15/07/2004 tarihi ve E.No:2003/33, K.No:2004/101 sayılı
kararının 02/03/2005 tarih ve 25743 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanmasıyla ibare iptal edilmiştir.) ve uygulamanın usul ve
esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
3- ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNDEN YARARLANAN
ÜCRETLİLER
Ücretlilerde vergi indiriminden, gerçek usulde gelir
vergisine tabi ücretliler faydalanacaklardır. Gelir Vergisi Kanunu'nun
61. maddesinde açıklanan ve ücret geliri elde edenler, vergi
uygulaması açısından ücretli kabul edilmekte olup, bunlar aşağıda
belirtilmiştir.
-
Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesinin 11
numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet,
dul ve yetim aylığı alanlar.
506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesine göre faaliyette bulunan
özel emekli sandıklarından emekli, maluliyet, dul ve yetim aylığı
alanların, bu aylıklarının istisna tutarını aşan kısmı ücret
sayılmakta ve ücretlerin vergilendirilmesine ilişkin esaslara göre
vergiye tabi tutulmaktadır. Dolayısıyla, bunlarda gelir Vergisi
Kanunu'nun uygulanması açısından ücretli sayılmaktadır.
Ancak, 2978 sayılı Kanunun 1. maddesinin verdiği yetkiye
dayanılarak çıkartılan, 05.04.1994 gün ve 21896 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 94/5372 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
94/5372 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bu kişiler 2978 sayılı
Kanun uyarınca vergi iadesinden yararlananlar kapsamında bırakılan
ve 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesine göre faaliyette bulunan
özel emekli sandıklarından emekli, maluliyet, dul ve yetim aylığı
alanlar, bu kanuna göre vergi iadesinden yararlanmaları nedeniyle
özel gider indiriminden yararlanamayacaklardır.
-
Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak
hizmetler karşılığında ücret alanlar,
-
Türkiye Büyük Millet Meclisi, il genel meclisi ve
belediye meclisi üyeleri ile özel kanunlarına veya idari kararlara
göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonların üyeleri.
-
Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle
tasfiye memurları (Bu sıfatları dolayısıyla ücret alanlar),
-
Bilirkişiler, resmi arabulucular, eksperler, spor
hakemleri ve her türlü yarışma jürisi üyeleri.
-
Transfer ücreti veya sair adlarla ücret alan
sporcular.
2978 sayılı Yasaya göre vergi iadesi hakkında yararlananlar ayrıca
özel gider indiriminden faydalanamazlar.
IV- ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNE KONU OLAN
HARCAMALAR
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa eklenen Mükerrer
121. maddesinde ücretlilerde vergi indirimine konu olan harcama
kalemleri; "mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile eğitim, sağlık,
gıda, giyim ve kira harcamaları olmak üzere 5 grup halinde
belirlenmiştir."
Buna göre, ücretlinin kendisi, eşi ve çocuğu tarafından yapılan
ücretlilerde vergi indirimine konu olan harcamalara ilişkin gerekli
açıklamalar aşağıda yapılmıştır.
Eğitim Giderleri
Eğitim ve öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve
dershanelerle eğitim amacıyla yapılan ödemeler, kurs ücretleri, kitap
ve kırtasiye alımları için yapılan harcamalar, özel gider indirimi
kapsamına girmektedir.Ayrıca, ücretlilerin ehliyet almak için sürücü
kurslarına yaptığı ödemeler ile okullara gidiş-geliş hizmeti veren
gerçek usule tabi mükelleflere ödenen taşıma ücretleri (servis
ücretleri) de eğitim giderlerinin bir unsuru olduğundan, bu harcamalar
da özel gider indirimine konu olacaktır.
Diğer taraftan, gazete, dergi ve mecmua alımları gibi (eğitim
kurumlarınca öğrencilerin eğitimine yönelik olarak çıkartılanlar
hariç) harcamalar nedeniyle alınan belgeler eğitim gideri olarak
ücretlilerde vergi indirimine tabi olmayacaktır.
ÖRNEK 1: (B) Vakfı, iktisadi işletmesi olan özel okul işletmeciliği
faaliyeti nedeniyle kurumlar vergisinden muaf olduğuna dair Maliye
Bakanlığından "muafiyet belgesi" almıştır.
(B) vakfın, okul işletmeciliği faaliyeti, "kurumlar vergisinden muaf
olması nedeniyle" bu vakıftan, eğitim harcamalarına ilişkin olarak
alınan belgeler, ücretlilerde vergi indirimine konu harcama belgesi
olarak kabul edilmeyecektir.
ÖRNEK 2: Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okulların okul aile birliğine
veya okul koruma derneğine yapılan bağışların, okul aile birliği ve
okul koruma derneğinin kurumlar vergisinden muaf olmaları ve bunların
Vergi Usul Kanununa göre özel gider indirimine tabi olan belgeleri
verememeleri nedeniyle, buralara yapılan harcamaların ücretlilerde
vergi indirimine konu edilmemesi gerekir.
Sağlık Giderleri
Ücretlinin yaptığı ilaç masrafı, sağlık malzemesi ve
hastane giderleri, muayene, tahlil, ameliyat, fizik tedavi ve diş
protez ücretleri, gözlük ve lens alımları gibi sağlık harcamaları
ücretlilerde vergi indirimine konu olacaktır. Ancak, diş macunu ve diş
fırçası gibi giderler ise sağlık harcaması olarak kabul edilmesi
mümkün olmadığından ücretlilerde vergi indirimi kapsamına dahil
edilmeyecektir.
Ücretlinin vergi indirimine konu olan sağlık harcamalarının bir
kısmının işverenlerce karşılanması halinde, ücretlinin sadece
kendisinin yaptığı harcama tutarları ücretlilerde vergi indirimine
tabi olacaktır.
Sağlık Bakanlığına ve Üniversitelere bağlı hastaneler veya bunların
döner sermayelerine yapılan sağlık harcamaları; söz konusu
hastanelerin Kurumlar Vergisinden muaf olması ve Vergi Usul Kanununda
yer alan belgelerden verememesi nedeniyle, ücretlilerde vergi
indirimine konu edilmeyecektir.
Sağlık kurumları ile işverenler arasında yapılan anlaşmalar gereğince,
bazı kurumlarda çalışan personelin sağlık muayenesi, özel hastanelerde
veya özel muayenehanelerde yaptırılmaktadır. Bu yerler tarafından
ücretlilere verilen fatura veya serbest meslek makbuzlarında
belirtilen harcama giderleri işverenlerce ücretlilere ödenmektedir.
Bu durumda, ücretliler adına özel hastanelere veya özel
muayenehanelere yapılan sağlık giderleri tamamen kurumca
karşılandığından, bu harcamalar, ücretlilerde vergi indirimine konu
edilmeyecektir.
Ancak, bu şekilde yapılan sağlık giderlerinin kısmen işverence kısmen
de ücretli tarafından karşılanması halinde, ücretli tarafından
karşılanan sağlık giderleri ücretlilerde vergi indirimine konu
edilecektir.
Özel hastaneler veya özel muayenehaneler tarafından verilen belge
asılları, ücretlilerin kendilerine ödeme yapılabilmesi için işverene
ibraz edileceğinden, ücretli tarafından karşılanan sağlık giderlerine
ilişkin belgelerin ayrı, iş verenlerce karşılanan sağlık giderlerine
ilişkin belgelerin ise ayrı verilmesi gerekmektedir.
ÖRNEK 1:Sosyal Sigortalar Kurumuna bağlı SSK Hastanesinde muayene olan
bir ücretlinin ilaçları, bu kurumun eczanesince verilmektedir. Ancak
bu ilaçların %80'i Sosyal Sigortalar Kurumunca %20'si ise ücretli
tarafından karşılanmaktadır.
Bu durumda, söz konusu kamu kurumuna ilaç bedelleri karşılığında
yapılan ödemeler nedeniyle alınan belgeler; bu kurumun kurumlar
vergisinden muaf olması ve verilen belgelerinde, Vergi Usul kanunu
hükümlerine göre verilen belgeler kapsamında olmaması nedeniyle,
ücretlilerde vergi indirimine konu edilmeyecektir.
Gıda Giderleri
Gıda giderlerinden, her türlü yiyecek ve içecek için
yapılan harcamaların anlaşılması gerekir. Ancak, içecek giderlerinden
sigara, alkollü içkiler ve biralar ücretlilerde vergi indirimi kapsamı
dışında tutulmuştur.
Ayrıca, lokanta, pastane ve otel gibi yerlerde yiyecek ve içecek
(alkollü içkiler hariç) için yapılan ödemeler de ücretlilerde vergi
indirimine dahil edilecektir.
Öte yandan, otellerde, konaklama giderleri ile birlikte yiyecek ve
içecek giderlerine ilişkin olarak verilen belgeler de; yiyecek ve
içecek giderleri ile konaklama giderlerinin ayrı ayrı gösterilmesi
şartıyla, yiyecek ve içecek giderleri özel gider indirimi kapsamına
alınacak, konaklama giderleri ise bu kapsam dışında tutulacaktır.
Ancak, söz konusu harcamalara ilişkin belgede yiyecek ,içecek ve
konaklama giderlerinin ayrı ayrı değil de toplam olarak gösterilmesi
durumunda ise, bu belge ücretlilerde vergi indirimine dahil
edilmeyecektir.
Diğer taraftan, evlerde beslenen hayvanların tüketimi için alınan yem,
mama vb gıda maddeleri ile temizlik maddelerine ait harcamalar
ücretlilerde vergi indirimine konu edilmeyecektir.
ÖRNEK: Tatil yapmak için ailesi ile birlikte Marmaris'e giden ücretli
(E), konaklama, yeme ve içme gideri olarak (tam pansiyon) 50 milyon
liraya bir otelle anlaşmıştır. Kaldığı otel resepsiyonundan kendisine,
konaklama, yeme ve içme bedeli karşılığında toplam 50 milyon liralık
fatura verilmiştir.
Bu durumda, fatura bedelinin içinde her ne kadar ücretlilerde vergi
indirimine konu olan harcamalar var ise de, (yeme ve içme giderleri)
(içki ve konaklama hariç) bu harcamalar ayrı ayrı belirtilmediğinden
ve ne kadarının yeme ve içme bedeli olduğu bilinmediğinden, söz konusu
harcamalara ilişkin olarak alınan fatura ücretlilerde vergi indirimine
konu olmayacaktır. Ancak, bu faturalarda her harcama kalemleri ayrı
ayrı yazılması halinde, ücretlilerde vergi indiriminde dikkate
alınacaktır.
Giyim Giderleri
Giyim giderlerinden: kumaş, hazır elbise, ayakkabı,
şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer, eldiven, deri giyim vb. giyime
müteallik malların satın alınması için yapılan harcamaların
anlaşılması gerekir. Ayrıca söz konusu giyim giderlerine ilişkin
dikim, tamir ve onarım gibi harcamaların da ücretlilerde vergi
indirimine konu harcamalar olarak dikkate alınması gerekir.
Öte yandan, giyim eşyaları ile ilgili kuru temizleme giderleri ve
bunların temizletilmesi amacıyla alınan temizlik maddelerine ilişkin
harcamalar, ücretlilerde vergi indirimine konu edilmeyecektir.
ÖRNEK: Bir kamu kurumunda ücretli olarak çalışan ve ücret geliri 400
YTL. olan (F), kendisi, eşi ve çocuğunun giyim giderleri olarak toplam
1.000 YTL'ık harcama yapılmıştır. Ücretlinin her ne kadar aylık ücreti
400 YTL. ise de, bu harcamaları taksitle yapabilecektir.
Ücretlinin aylık ücretinin 400 YTL. olması, bu harcamanın
yapamayacağı, bir başka ifade ile gerçek harcama olarak kabul
edilemeyeceği düşünülmez. Bu nedenle, söz konusu harcama gerçek
harcama olarak kabul edilerek ücretlilerde vergi indirimine konu
edilmesi mümkün olacaktır. Ancak, bu giyim giderleri 1.000 YTL değil
de, 5.000 YTL. olmuş olsa idi, bu harcamanın gerçek harcama olarak
kabul edilmesi mümkün olmayabilecektir.
Kira Giderleri
İkamet edilen konut için yapılan kira ödemelerinin
tamamının (fiilen ödenen kısmının) ücretlilerde vergi indirimine konu
harcama olarak kabul edilmesi gerekir.
Bu uygulamada, kiranın defaten, aylık veya birkaç aylık dönemler
itibariyle ödenmesinin önemi bulunmamaktadır. Ancak kira ödemesinin
kapsadığı dönem belgede belirtilecektir.
Öte yandan, ücretlilerde vergi indirimine konu olacak belgelerin neler
olduğu 255 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştır.
Bu belgeler, gerçek usulde gelir vergisine tabi olan mükellefler ile
kurumlar vergisi mükelleflerinin düzenleyecekleri belgelerdir. Ancak,
sadece gayrimenkul sermaye iradı nedeniyle mükellef olanların bu
belgeleri düzenleme mecburiyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle, kira
giderlerinin nasıl belgelendirileceği sorusu akla gelmektedir.
Konuya ilişkin olarak 24/12/2004 tarihinde yayımlanan 255 Seri No.lu
Gelir vergisi Genel Tebliğinin (4/3) bölümünün sondan ikinci
paragrafında aynen, "Gerçek kişilerden yapılan kiralamalarda, kira
ödemesine ilişkin kira sözleşmesinin bir örneği ve banka dekontu; kira
ödemesinin nakden yapılması halinde ise ödemeye ilişkin mal sahibinin
vereceği belge ile kira sözleşmesinin bir örneği tevsik edici belge
olarak kabul edilecektir." denilmiştir.
Tebliğde de açıklandığı üzere, gerçek kişilerden yapılacak
kiralamalarda, kira kontratı ile mal sahibinden alınacak kiranın
ödendiğini ilişkin bir belge (Mal sahibi tarafından kira bedeli olarak
ne kadar ücret alındığını gösterir herhangi bir belge olması
yeterlidir.) veya bankada dekontu ücretlilerde vergi indirimine konu
olabilecektir.
Ayrıca, söz konusu belgelerin yerine kira kontratında yer alan
(kiranın alındığına dair) bölümünün mülk sahibi tarafından imzalanması
ve bu kısmın işverene ibrazı halinde de ücretlilerde vergi indirimine
konu edilmesinde yeterli belge olarak kabul edilecektir.
Bankamatikler vasıtasıyla ev sahibinin hesabına yatırılan kira
giderleri ise, bankamatik tarafından verilen fişlerde açıkça kimin
adına ne amaçla yatırıldığı belirtilmediğinden bu belgeler özel gider
indirimine konu edilmeyecektir.
ÖRNEK: 15/10/2005 tarihinde kiralık ev için aylık 150 YTL.
karşılığında anlaşan ücretli, bu kira bedelinin 4 aylık kısmını
(15/10/2005-15/02/2005) peşin olarak vermiştir. Peşin olarak verdiği 4
aylık kısmı için kira kontratına şerh düşülmüş, 15/02/2005 tarihinden
sonra ki kısmı için de ev sahibinin bankadaki hesabına yatırılmak
üzere anlaşılmıştır.
Bu durumda, ücretlinin ev sahibine ödemiş olduğu 4 aylık kısmının (150
YTL.x4=300 YTL.) iki aylığı 2005 yılını diğer iki aylık kısmın ise
2006 yılının gideri olarak kabul edilerek, ücretli bu kira giderleri
toplamını özel gider indirimine dahil edecek ve 20 Ocak 2006 tarihine
kadar "Ücretlilerde Vergi İndirimine İlişkin Bildirim" ile işverene
bildirecektir.
Ancak, kontratın bir örneği ve bu örnekte ayrıca 4 aylık kısmının
ödendiğine ilişkin olarak kira kontratının arka kısmında yer alan imza
bölümünün de işverenine ibraz edilmesi şarttır.
Öte yandan, 2006 yılın Şubat ayından sonra ev sahibinin banka hesabına
yatırılan ve karşılığında bankadan alınan dekontu, bir sonraki yıl
ücretlilerde vergi indirimine konu harcama belgesi olarak kabul
edilecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Lojman Giderlerinin Özel Gider
İndirimi Karşısındaki Durumu:
176 Seri Sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinin (C/1) bölümünde
"Harcamaların gelir ve kurumlar vergisine tabi olan mükelleflerden
alınan belgelerle tevsik edilmesi şarttır..." denilmiş,ayrıca, aynı
bölümde kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan ödemelerin, ücretlilerde
vergi indirimine konu edilmeyeceği belirtilmiştir.
Bu çerçevede, genel bütçeye dahil dairelere ait lojman kiraları özel
gider indirimine konu edilmeyecektir. Ancak kurumlar vergisine tabi
olan İktisadi Kamu Müesseseleri ve diğer müesseselere ait lojman
giderlerinin, lojman giderleri karşılığında ücretlilere fatura
edilmesi şartıyla, ücretlilerde indirimine tabi tutulması
gerekecektir.
ÖRNEK: Kurumlar vergisine tabi olmayan kurumlara ait lojmanlarda
oturanların ödemiş oldukları lojman kiraları, özel gider indirimine
konu edilmeyecektir. Ancak, Kurumlar Vergisine tabi olan PTT, THY ve
TEK gibi müesseselerin lojmanlarında oturanların ödemiş oldukları
lojman kiraları, bu kurumların lojman gelirleri karşılığında
ilgililere fatura vermesi şartıyla, ücretlilerde vergi indirimine tabi
olacaktır.
4- HARCAMALARIN ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNE KONU
OLABİLMESİ İÇİN ARANILAN ŞARTLAR VE HARCAMA BELGELERİNE İLİŞKİN
ESASLAR
-
Harcamaların Ücretlilerde Vergi İndirimine Konu
Olabilmesi İçin Aranılacak Hususlar:
Yukarıda (IV). bölümde belirtilen harcamaların özel gider indirimine
konu olabilmesi için, bu harcamaların;
-Türkiye'de yapılması,
-Gelir ve kurumlar vergisine tabi olan mükelleflerden alınan
belgelerle tevsik edilmesi, şarttır.
-
Vergi İndirimine Konu Olacak Harcama Belgeri:
Ücretliler; 255 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 4/3.
bölümde belirtilen ve ücretlilerde vergi indirimine konu
harcamalarını, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden
alacakları;
-
Vergi İndirimine Konu Olacak Harcama Belgeleri:
Ücretliler vergi indirimine konu olan harcamalarını, gelir veya
kurumlar vergisi mükelleflerinden alacakları;
-Fatura
-Serbest meslek makbuzu,
-Perakende satış fişi,
-Ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişi,
ile belgelendireceklerdir.
206 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde, kurumlar
vergisinden muaf olan kurumların, düzenleyecekleri belgelerde ve
ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişlerinde,
"Kurumlar Vergisinden Muaftır" ibaresine yer verilmesi gerektiği
belirtilmiştir. Bu ibarenin yer aldığı belgeler, vergi indirimine
konu edilmeyecektir.
Gerçek kişilerden yapılan kiralamalarda, kira ödemesine ilişkin kira
sözleşmesinin bir örneği ve banka dekontu, kira ödemesinin nakden
yapılması halinde ise ödemeye ilişkin mal sahibinin vereceği belge
ile kira sözleşmesinin bir örneği tevsik edici belge olarak kabul
edilecektir.
Belgelerin ücretlinin kendisi, eşi ve çocukları adına düzenlenmiş
olması gerekmektedir. Vergi indirimi uygulamasında "çocuk" tabiri,
yaş sınırına bakılmaksızın ücretli ile birlikte oturan veya ücretli
tarafından bakılan (gelir vergisine tabi geliri bulunmayan; nafaka
verilmek suretiyle bakılan, evlat edinilenler ile ana ve babasını
kaybetmiş torunlardan ücretli ile birlikte oturan) kişileri ifade
edecektir.
-
Bir Harcama Belgesinde Birden Fazla Harcama
Çeşidinin Yer Alması
Bir harcama belgesinde birden fazla harcama çeşidinin yer alması
halinde, ücretlilerde vergi indirimine konu olmayan harcamalar belge
toplamından düşülerek, kalan kısım indirime konu olacak harcama
tutarı olarak tespit edilecektir.
Ayrıca aynı harcama belgesinde özel gider indirimine konu olan
birden fazla harcama çeşidinin olması halinde ise bu belge, özel
gider indirimine ait zarfın "Ücretlilerde Vergi İndirimine Ait" ön
yüzündeki "Ücretlilerde Vergi İndirimi Hesaplama Tablosu"
harcamaların cinsinden miktarı yüksek olan gruba ait harcama belgesi
grubuna dahil edilecektir.
ÖRNEK:Beğendik mağazasından, 5 YTL.ık gıda maddesi, 20 YTL'ık giyim
gideri 2 YTL'ık içki, 3 YTL'ık temizlik maddesi alan ücretli (G)'nin
ücretlilerde vergi indirimine konu olacak harcamalar tutarının, 5
YTL'ık gıda maddesi, 20 YTL'ık giyim gideri olmak üzere toplam 25
YTL''nın dikkate alınması 2 YTL'ık içki ile 3 YTL'ık temizlik
maddesinin dikkate alınmaması gerekir.
Ancak, aynı harcama belgesinde ücretlilerde vergi indirimine konu
olan gıda maddesi ile giyim giderlerinden yükseği olan giyim
giderinin; "Ücretlilerde Vergi İndirimine Ait Bildirim"in ön
yüzündeki "Ücretlilerde Vergi İndirimi Hesaplama Tablosu"nun
harcamaların cinsi bölümünün "Giyim" kısmında yer alması
gerekecektir.
-
Harcama Belgelerinin Gruplandırılmak Suretiyle
Yazılmaları Halinde, Bu Belgelerin Ücretlilerde Vergi İndirimi
Karşısındaki Durumu:
164 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin 3. bölümünde
açıklandığı üzere, perakende satış fişinde, işletme veya mükellefin
adı, soyadı varsa ticaret ünvanı, vergi dairesi ve hesap numarası
ile fişin seri ve müteselsil sıra numarası; mükellefin istemesi
halinde ise malın veya hizmetin cinsi, miktarı, fiyatı ve tutarına
ilişkin sütunların bulunması gerekmektedir.
Bu nedenle, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında düzenlenecek
fatura veya perakende satış fişlerinde yukarıda sayılan asgari
bilgilerin mutlaka bulunması zorunludur.
Ancak 157 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde
açıklandığı üzere, münhasıran tüketiciye yapılan satışlar için
düzenlenecek faturalarda 3 ve 4 numaralı bentlerle ilgili olarak
sadece:
1)Müşterinin adı ve soyadının bulunması;
2)Satılan malların ayrı ayrı miktar cinsi ve nev'i itibariyle
ayrıntılı olarak yazılmasının güçlük arz ettiği durumlarda
gruplandırılmak suretiyle belirtilmesi mümkün olabilecektir.
Örneğin:
-Muhtelif gıda maddeleri
-Temizlik malzemesi,
-İçki,sigara.
Ve benzerlerinin belirtilmesi vb:
3)Satılan malların ayrı ayrı gruplar itibariyle tutarlarının
yazılması.
Anılan Kanunun mükerrer 257. maddesinin Bakanlığımıza verdiği
yetkiye dayanılarak diğer bilgilerin noksansız yer alması ve 231.
maddede yazılı fatura nizamına uyulması şartıyla yeterli
görülmüştür.
Yukarıda yapılan açıklamalara göre, mükelleflerin düzenleyecekleri
belgelerde, satılan malların cins ve nev'ini ayrı ayrı veya yukarıda
açıklandığı şekilde gruplandırmak suretiyle yazmaları halinde, bu
tür harcama belgeleri ücretlilerde vergi indirimi uygulamasında
dikkate alınacaktır.
-
İade Tutarının Hesaplanması :
Özel bir şirkette çalışan bayan (S) 1/1 - 31/12/2005 tarihleri
arasındaki ücretlilerde vergi indirimine esas bilgileri ve alacağı
vergi iadesi tutarı aşağıdaki gibidir.
Ücretlinin 2005 yılı Vergi Matrahı Toplamı : 10.000 YTL.
Vergi İndirimine Konu Harcama Tutarı : 10.000 YTL.
Vergi İndirimine Konu Olacak Tutarı : 10 .000 YTL.
Hesaplanan Vergi İndirimi Tutarı : 598 YTL.
6.600 YTL'ye kadar : % 7 462
Fazlası (3400x%4=136 YTL) 136
598
Ücretlilerde Vergi İndiriminden Doğan Vergi Farkı ile
İlgili Yapılacak İşlemler
• Genel ve Katma Bütçeli İdarelerce;
Genel ve katma bütçeli idareler ile bunlara bağlı
döner sermayeli kuruluşlar ve fonların tahakkuk dairelerince,
ücretliler tarafından verilen bildirimlere dayanılarak Ocak ayı
sonuna kadar ücretlilerde vergi indirimine ait bordro
düzenlenecektir.
Bu bordro halen çalışmakta olanlar için ayrı; yıl içinde emekli
olanlar, işten ayrılıp başka bir işyerinde çalışmayanlar, ücretsiz
izinli olanlar ve ölenlerin mirasçılarına yapılacak iadelere ilişkin
olanlar için ayrı olmak üzere üçer nüsha tanzim edilecektir.
Halen çalışan ücretlilerin özel gider indiriminden doğan vergi
farkları, 15 Şubat 2006 tarihinden ödenecek ücretlerden tevkif
edilecek gelir vergisinden mahsup edilecektir. Şubat ayında ödenen
ücretten kesilen gelir vergisinden mahsup edilemeyen vergi farkı
sırasıyla Mart, Nisan, Mayıs ve sonraki aylarda ödenen ücretlerden
kesilen vergiye mahsup edilecektir.
• Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce;
Halen çalışmakta olan ücretlilerle ilgili olarak
muhtasar beyanname veren kamu kurum ve kuruluşları ile diğer
işverenler, ücretlileri için öteden beri uygulandığı şekliyle ücret
bordrolarını tanzim edecekler ve bu bordro üzerinde tevkif edilecek
gelir vergisini de göstereceklerdir. Bu işverenler ücretlilerinin
ücretlerinden tevkif suretiyle kestikleri vergileri, eskiden olduğu
gibi yine muhtasar beyanname ile beyan edeceklerdir.
İşverenler, çalıştırmakta oldukları ücretlilerin ibraz ettikleri
ücretlilerde vergi indirimine ait bildirime uygun olarak
ücretlilerde vergi indirimine ait bordroyu düzenleyecekler, bu
bordroda her bir ücretliye ait ücretlilerde vergi indiriminden doğan
vergi farkını göstereceklerdir. Bu vergi farkı, ücretlilere 1 Şubat
tarihinden itibaren ödenecek ücretlerden (bu ücretin ait olduğu
döneme ve niteliğine bakılmaksızın) kesilecek gelir vergisinden
fazla olmayacaktır. Aşması halinde ise aşan kısım, izleyen aylarda
ödenecek ücretlerden tevkif edilecek gelir vergisinden mahsup
edilecektir.
Bu mahsup işlemleri her bir ücretli için ayrı ayrı yapılacaktır. Bir
ücretliye ait mahsup edilecek vergi, diğer ücretlilerin vergileriyle
ilgilendirilmeyecektir.
Mahsup edilecek bu tutar, işverenlerce ücret bordrosunda
gösterilmeyecek, ücretlilerde vergi indirimine ait bordronun mahsup
edilecek vergi (Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarına ait)
sütunlarında gösterilecektir.Bu aylarda mahsup edilemeyen vergi
farkının, takip eden aylar için açılacak sütunlarda gösterilmek
suretiyle mahsubu sağlanacaktır.
Örnek:
Şubat 2006'de ödenecek net aylığı 500YTL ve bu ücrete ilişkin
gelir vergisi tevkifatı da 75 YTL olan bir ücretlinin 2005 yılı
ücretlilerde vergi indirimine ait vergi farkının 350 YTL. olduğu
varsayalım.
Bu ücretlinin Şubat ayı bordrosunda tevkif edilecek gelir vergisi 75
YTL olarak gösterilecektir. Ücretlinin ücretlilerde vergi
indiriminden doğan vergi farkı ise ücretlilerde vergi indirimine ait
bordroda gösterilecektir.Bu ücretlinin ücretlilerde vergi
indiriminden doğan vergi farkı, Şubat ayına ait tevkif edilecek
gelir vergisinden fazla olduğu için, ücretlilerde vergi indirimine
ait bordronun Şubat ayı mahsup sütununda 75 YTL gösterilecek ve bu
tutar ücretliye Şubat ayına net ücretine eklenerek ödenecektir. Bu
durumda bu ücretli 2006 Şubat ayında net 500 YTL değil, 575 YTL
almış olacaktır. Şubat ayında mahsup edilemeyen (350-75)=275 YTL
Mart ayı ve diğer aylarda mahsup sütununda gösterilmek suretiyle
ücretliye ödenecektir.
Bu örnekte, ücretlinin 2005 yılı ücretlilerde vergi indirimine ait
vergi farkının 350YTL değil de 70 YTL. olduğu varsayılırsa, bu
ücretlinin Şubat ayı bordrosunda herhangi bir değişiklik
olmayacaktır. Ancak işveren, ücretlilerde vergi indirimine ait
bordronun Şubat ayı sütununda 70 YTL gösterecek ve ücretliye Şubat
ayında net 300.000.000 TL yerine 570 YTL ödeyecektir.
Ücretlilerde vergi indirimi uygulamasında ücretlilerin bir takvim
yılı içindeki ücret matrahları esas alınacaktır. Bu nedenle,
tahakkuk ve ödemesi Aralık ayı içinde yapılan ücret ödemelerinin bir
kısmının bu aya, bir kısmının da takip eden Ocak ayına ait olması
halinde, bu ücretin matrahının tamamının Aralık ayına ait matrah
olarak kabul edilmesi gerekir.
İşverenler, özel gider indiriminden doğan vergi farkının o ayda
mahsubu yapılan toplam tutarını muhtasar beyannamenin ilgili
satırında göstereceklerdir. Bu tutar muhtasar beyannamede yer alan
tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından mahsup edilecek ve
kalan tutar işveren tarafından ilgili vergi dairesine ödenecektir.
Mahsubu yapılan bu vergi farkı, işverenlerce en geç o aya ait
muhtasar beyannamenin verme süresinin sonuna kadar ücretlilere
ödenecektir.Bu sürede ödenmeyen vergi farkı, işverenlerde muhtasar
beyanname üzerinden eksik beyan edilmiş ve ödenmemiş gelir vergisi
olarak addolunacaktır.
Ücretlilerde Vergi İndirimi Uygulamasında Özellik Arz
Eden Durumlar
• İşveren Değiştiren Ücretlilerin Durumu
Bu ücretliler, işveren değiştirdiği takvim yılına
ilişkin ücretlilerde vergi indirimine ait bildirimi en son çalıştığı
işverene verecektir.
Ancak bu ücretliler, daha önce çalıştıkları işyerinde kendilerine
ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrahtan kesilen gelir
vergisini ve bu vergilerin beyan edilmiş (tahakkuk fişine bağlanmış)
olduğunu gösterir bir belgeyi alarak en son çalıştıkları işverene
ibraz etmek zorundadırlar. Bu yazının bir örneği yeni işveren
tarafından eski işverenin bağlı olduğu vergi dairesine bir yazıyla
gönderilecektir. Bildirimin verildiği işveren, bu belgeleri de
dikkate alarak 255 Seri No.lu Tebliğin 8. bölümünde açıklanan
esaslara göre işlem yapacaktır.
Örnek:
20 Şubat 2005 tarihinde işten ayrılıp 10 Mayıs 2005 tarihinde
başka bir işveren yanında çalışmaya başlayan bir ücretlinin,
çalışmadığı dönemlerle ilişkilendirilmeksizin 1 Ocak-31 Aralık 2005
dönemine ilişkin harcama belgelerini 20 Ocak 2006 tarihine kadar son
işverenine ücretlilerde vergi indirimine ait bildirim ile
verebilecektir.
• Hastalık veya Doğum Gibi Nedenlerle Ücretsiz İzinde
Bulunan Personelin, Ücretsiz İzinde Bulunduğu dönemlerde Yaptığı
Harcamaların Durumu
Gelir Vergisi Kanunu'nda ücretlilerde vergi
indirimini düzenleyen hükümlere göre ücretlilerin ücretlilerde vergi
indirimine tabi tutacakları harcamaların çalışılan süreler içinde
yapılmış olması şartı bulunmamaktadır. Bu nedenle ücretlilerde vergi
indirimi kapsamına giren harcamalar ücret gelirinin elde edildiği
tarihle ilişkilendirilmeksizin, ücret gelirinin elde edildiği takvim
yılı içinde yapılmak koşuluyla indirim uygulamasında dikkate
alınabilecektir. Yıl içinde işe başlaması durumunda ise işe başlama
tarihinden sonra yapılan harcamaların dikkate alınabileceği hususu
gözden kaçırılmamalıdır.
• Aynı Zamanda Birden Fazla İşverenden Ücret Alanların
Durumu
Ücretlilerin aynı zamanda birden fazla işverenden
ücret alması halinde, her bir işverene ücretlilerde vergi indirimine
ait bildirimi vermesi mümkün bulunmaktadır.
Her bir işveren kendi ödediği ücretlerin vergi matrahına daha önce
açıklanan esaslara göre ücretlilerde vergi indirimi uygulayacaktır.
• Üçer Aylık Dönemlerde Muhtasar Beyanname Veren
İşverenlerin Yanında Çalışan Ücretlilerin Durumu
Bilindiği üzere, Gelir Vergisi Kanunu'nun 98.
maddesinde, çalıştırdıkları hizmet erbabı sayısı 10 ve daha az olan
işverenlerin, muhtasar beyannamelerini önceden bildirmek kaydıyla
her ay yerine Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının 20. günü
akşamına kadar verebilecekleri hükme bağlanmıştır.
Buna göre, üçer aylık dönemlerde muhtasar beyanname veren
işverenler, Ocak, Şubat, Mart aylarına ait muhtasar beyannamelerini
20 Nisan akşamına kadar vereceklerdir.
Bu işverenler, gerek halen çalışmakta olan hizmet erbabına, gerekse
emekli olan, ayrılan ve ölenlere ait ücretlilerde vergi indiriminden
doğan vergi farkını, 20 Nisan akşamına kadar verecekleri muhtasar
beyanname ile beyan edilecek vergiden mahsup edecekler ve hak
sahiplerine ödeyeceklerdir.Bu mahsup ve ödeme, muhtasar beyanname
veren işverenler yanında çalışırken emekli olan, işten ayrılıp başka
bir işveren nezdinde çalışmayan ve ölenlerle ilgili prosedüre göre
yapılacaktır.
Örnek:
Bir işverenin 2006 yılının Şubat ayında ücretlilerden tevkif
suretiyle kestiği vergiler toplamının 1.200 YTL; düzenlediği
ücretlilerde vergi indirimine ait bordronun Şubat ayı sütununda yer
alan mahsup edilecek vergiler toplamının ise 720 YTL olduğunu
varsayalım.
Bu işveren, Şubat ayına ilişkin olarak 20 Mart akşamına kadar
vereceği muhtasar beyannamede tevkif edilen gelir vergisi olan 1.200
YTL ile ücretlilerde vergi indiriminden doğan ve Şubat ayı içinde
mahsup edilen 720 YTL'nı ayrı ayrı gösterecektir. Tevkif edilen
vergi tutarı olan 1.200 YTL tarh ve tahakkuk ettirilecek, ancak
işveren 1.200 YTL'ndan 720 YTL'nın mahsubundan sonra kalan 480
YTL'nı ilgili vergi dairesine ödeyecektir. 720 YTL ücretlilere aynı
süre içerisinde ödenecektir.
Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılan Ücretliler İle İşten Ayrılıp Başka
bir İşveren Nezdinde Çalışmayan Ücretlilerin Durumu
Emeklilik nedeniyle işinden ayrılan ücretliler yıl içinde vergi
indirimine konu mal ve hizmet alımlarına ilişkin yaptıkları
harcamalara ait belgelerini 255 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel
Tebliğindeki açıklanan esaslar ve süreler dahilinde emekli oldukları
işverene vereceklerdir.
Genel bütçeye dahil olan daireler, ayrı bir vergi indirimi
bordrosuna dahil ettikleri bu ücretliler için hazırlayacakları
tahakkuk müzekkeresi ve verile emrine dayanarak Şubat ayı içinde
emeklilerine hesaplanan vergi indirimi tutarını nakden
ödeyeceklerdir.
Muhtasar beyanname veren işverenler ise emeklilik nedeniyle işten
ayrılanlar için hesapladıkları vergi indirimi tutarlarını, Ocak
ayına ait olup 20 Şubat akşamına kadar verilecek muhtasar beyanname
ile beyan edilen tevkif suretiyle kesilen vergilerden mahsup
edeceklerdir. Bu mahsuba rağmen arta kalan vergi indirimi tutarı,
vergi dairesince harcamaların vergi indirimi konusuna girip
girmediği, belgelerin geçerli olup olmadığı ve vergi indirim
tutarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı hususlarının tespitine
ilişkin gerekli incelemenin yapılmasını müteakip en geç Mart ayı
sonuna kadar muhtasar beyanname veren işverene nakden iade
edilecektir.
Mahsup edilen vergi indirimi tutarının işverenlerce 20 Şubat
akşamına kadar hak sahiplerine nakden ödenmesi zorunludur. Nakit
iadenin ise vergi dairesinden nakden alındığı tarihten itibaren 3
gün içinde hak sahiplerine ödenmesi gerekir.
Bu bölümde belirtilen esaslar işten ayrılan ancak bir başka işveren
nezdinde ücretli olarak çalışmayan ücretliler hakkında da
geçerlidir.
Örnek: İşveren (D)'nin 2006 yılı Ocak ayında ödediği ücretlerden
tevkif ettiği gelir vergisi tutarı 200.000-YTL'dir. Bu işverenin
yanında çalışmakta iken 2004 yılı içinde emeklilik nedeniyle işten
ayrılanlarla ilgili olarak hesaplanan vergi indirimi tutarı
20.000-YTL'dir.
Bu işveren, 2006 yılı Ocak ayı ücretlerine ilişkin olarak 20 Şubat
akşamına kadar vereceği muhtasar beyannamede, beyan edilen
200.000-YTL. tutarındaki tevkif edilmiş gelir vergisinden emeklilik
nedeniyle işten ayrılanlarla ilgili 20.000-YTL'ık vergi indirimi
tutarını mahsup edecek, mahsup sonucu kalan 180.000-YTL'yi ilgili
vergi dairesine ödeyecektir. Aynı şekilde 20 Şubat akşamına kadar
vergi indirimi hak sahibine ödenecektir.
|
